🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:32:56 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ज्ञाय (पुंलिङ्ग)

ज्ञ (जानने वाला, परिचित कार्यज्ञ) + अय (जाना, चलना)

🔎 आपका लिखा रूप आज्ञाय = सम्बोधन, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाज्ञायःज्ञायौज्ञायाः
द्वितीयाज्ञायम्ज्ञायौज्ञायान्
तृतीयाज्ञायेनज्ञायाभ्याम्ज्ञायैः
चतुर्थीज्ञायायज्ञायाभ्याम्ज्ञायेभ्यः
पञ्चमीज्ञायात् / ज्ञायाद्ज्ञायाभ्याम्ज्ञायेभ्यः
षष्ठीज्ञायस्यज्ञाययोःज्ञायानाम्
सप्तमीज्ञायेज्ञाययोःज्ञायेषु
सम्बोधनहे ज्ञायहे ज्ञायौहे ज्ञायाः

अर्थ: ज्ञ (जानने वाला, परिचित कार्यज्ञ) + अय (जाना, चलना)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें