🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:43:43 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आण्डाद् (नपुंसकलिङ्ग)

आण्ड (अंडों का ढेर, पशु-पक्षियों का समूह) + अद् (खाने वाला, निगलने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआण्डाद् / आण्डात्आण्डादीआण्डान्दि
द्वितीयाआण्डाद् / आण्डात्आण्डादीआण्डान्दि
तृतीयाआण्डादाआण्डाद्भ्याम्आण्डाद्भिः
चतुर्थीआण्डादेआण्डाद्भ्याम्आण्डाद्भ्यः
पञ्चमीआण्डादःआण्डाद्भ्याम्आण्डाद्भ्यः
षष्ठीआण्डादःआण्डादोःआण्डादाम्
सप्तमीआण्डादिआण्डादोःआण्डात्सु
सम्बोधनहे आण्डाद् / हे आण्डात्हे आण्डादीहे आण्डान्दि

अर्थ: आण्ड (अंडों का ढेर, पशु-पक्षियों का समूह) + अद् (खाने वाला, निगलने वाला)
English: ‘eating eggs’, N. of a demon, AV. viii, 6, 25.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें