🕉️ 21 November 2026, Saturday · 12:20:04 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आदर्शमय (पुंलिङ्ग)

आदर्श (आईना, मुँह देखने का शीशा) + मय (एक दानव)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआदर्शमयःआदर्शमयौआदर्शमयाः
द्वितीयाआदर्शमयम्आदर्शमयौआदर्शमयान्
तृतीयाआदर्शमयेनआदर्शमयाभ्याम्आदर्शमयैः
चतुर्थीआदर्शमयायआदर्शमयाभ्याम्आदर्शमयेभ्यः
पञ्चमीआदर्शमयात् / आदर्शमयाद्आदर्शमयाभ्याम्आदर्शमयेभ्यः
षष्ठीआदर्शमयस्यआदर्शमययोःआदर्शमयानाम्
सप्तमीआदर्शमयेआदर्शमययोःआदर्शमयेषु
सम्बोधनहे आदर्शमयहे आदर्शमयौहे आदर्शमयाः

अर्थ: आदर्श (आईना, मुँह देखने का शीशा) + मय (एक दानव)
English: being a mirror, Kād.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

आदर्शमय (नपुंसकलिङ्ग)

आदर्श (आईना, मुँह देखने का शीशा) + मय (उदा.कनकमय, काष्ठमय)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआदर्शमयम्आदर्शमयेआदर्शमयानि
द्वितीयाआदर्शमयम्आदर्शमयेआदर्शमयानि
तृतीयाआदर्शमयेनआदर्शमयाभ्याम्आदर्शमयैः
चतुर्थीआदर्शमयायआदर्शमयाभ्याम्आदर्शमयेभ्यः
पञ्चमीआदर्शमयात् / आदर्शमयाद्आदर्शमयाभ्याम्आदर्शमयेभ्यः
षष्ठीआदर्शमयस्यआदर्शमययोःआदर्शमयानाम्
सप्तमीआदर्शमयेआदर्शमययोःआदर्शमयेषु
सम्बोधनहे आदर्शमयहे आदर्शमयेहे आदर्शमयानि

अर्थ: आदर्श (आईना, मुँह देखने का शीशा) + मय (उदा.कनकमय, काष्ठमय)
English: being a mirror, Kād.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें