🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:19:39 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

धातृ (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

🔎 आपका लिखा रूप आधाता = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधाताधातारौधातारः
द्वितीयाधातारम्धातारौधातॄन्
तृतीयाधात्राधातृभ्याम्धातृभिः
चतुर्थीधात्रेधातृभ्याम्धातृभ्यः
पञ्चमीधातुःधातृभ्याम्धातृभ्यः
षष्ठीधातुःधात्रोःधातॄणाम्
सप्तमीधातरिधात्रोःधातृषु
सम्बोधनहे धातःहे धातारौहे धातारः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: ब्रह्मन्, आत्मभू, सुरज्येष्ठ, परमेष्ठिन्, पितामह

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

आधातृ (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

🔎 आपका लिखा रूप आधाता = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआधाताआधातारौआधातारः
द्वितीयाआधातारम्आधातारौआधातॄन्
तृतीयाआधात्राआधातृभ्याम्आधातृभिः
चतुर्थीआधात्रेआधातृभ्याम्आधातृभ्यः
पञ्चमीआधातुःआधातृभ्याम्आधातृभ्यः
षष्ठीआधातुःआधात्रोःआधातॄणाम्
सप्तमीआधातरिआधात्रोःआधातृषु
सम्बोधनहे आधातःहे आधातारौहे आधातारः

अर्थ: —
English: one who has kindled the sacred fire, Nyāyam.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें