🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:47:26 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आनन्दथु (पुंलिङ्ग)

प्रसन्न, हर्षोत्फुल्ल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआनन्दथुःआनन्दथूआनन्दथवः
द्वितीयाआनन्दथुम्आनन्दथूआनन्दथून्
तृतीयाआनन्दथुनाआनन्दथुभ्याम्आनन्दथुभिः
चतुर्थीआनन्दथवेआनन्दथुभ्याम्आनन्दथुभ्यः
पञ्चमीआनन्दथोःआनन्दथुभ्याम्आनन्दथुभ्यः
षष्ठीआनन्दथोःआनन्दथ्वोःआनन्दथूनाम्
सप्तमीआनन्दथौआनन्दथ्वोःआनन्दथुषु
सम्बोधनहे आनन्दथोहे आनन्दथूहे आनन्दथवः

अर्थ: प्रसन्न, हर्षोत्फुल्ल
संस्कृत: पर्याय: मुद्, प्रीति, प्रमद, हर्ष, प्रमोद

📚 अमरकोश में:
• आनन्द के नाम (१.४.२६) — पर्याय: मुद्, प्रीति, प्रमद, हर्ष, प्रमोद, आमोद, सम्मद, आनन्द, शर्म, शात

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

आनन्दथु (स्त्रीलिङ्ग)

प्रसन्न, हर्षोत्फुल्ल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआनन्दथुःआनन्दथूआनन्दथवः
द्वितीयाआनन्दथुम्आनन्दथूआनन्दथूः
तृतीयाआनन्दथ्वाआनन्दथुभ्याम्आनन्दथुभिः
चतुर्थीआनन्दथवे / आनन्दथ्वैआनन्दथुभ्याम्आनन्दथुभ्यः
पञ्चमीआनन्दथोः / आनन्दथ्वाःआनन्दथुभ्याम्आनन्दथुभ्यः
षष्ठीआनन्दथोः / आनन्दथ्वाःआनन्दथ्वोःआनन्दथूनाम्
सप्तमीआनन्दथौ / आनन्दथ्वाम्आनन्दथ्वोःआनन्दथुषु
सम्बोधनहे आनन्दथोहे आनन्दथूहे आनन्दथवः

अर्थ: प्रसन्न, हर्षोत्फुल्ल
संस्कृत: पर्याय: मुद्, प्रीति, प्रमद, हर्ष, प्रमोद

📚 अमरकोश में:
• आनन्द के नाम (१.४.२६) — पर्याय: मुद्, प्रीति, प्रमद, हर्ष, प्रमोद, आमोद, सम्मद, आनन्द, शर्म, शात

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

आनन्दथु (नपुंसकलिङ्ग)

प्रसन्न, हर्षोत्फुल्ल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआनन्दथुआनन्दथुनीआनन्दथूनि
द्वितीयाआनन्दथुआनन्दथुनीआनन्दथूनि
तृतीयाआनन्दथुनाआनन्दथुभ्याम्आनन्दथुभिः
चतुर्थीआनन्दथुने / आनन्दथवेआनन्दथुभ्याम्आनन्दथुभ्यः
पञ्चमीआनन्दथुनः / आनन्दथोःआनन्दथुभ्याम्आनन्दथुभ्यः
षष्ठीआनन्दथुनः / आनन्दथोःआनन्दथुनोः / आनन्दथ्वोःआनन्दथूनाम्
सप्तमीआनन्दथुनि / आनन्दथौआनन्दथुनोः / आनन्दथ्वोःआनन्दथुषु
सम्बोधनहे आनन्दथु / हे आनन्दथोहे आनन्दथुनीहे आनन्दथूनि

अर्थ: प्रसन्न, हर्षोत्फुल्ल
संस्कृत: पर्याय: मुद्, प्रीति, प्रमद, हर्ष, प्रमोद

📚 अमरकोश में:
• आनन्द के नाम (१.४.२६) — पर्याय: मुद्, प्रीति, प्रमद, हर्ष, प्रमोद, आमोद, सम्मद, आनन्द, शर्म, शात

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬