🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:27:48 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आनाय (पुंलिङ्ग)

जाल

🔎 आपका लिखा रूप आनायाय = चतुर्थी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआनायःआनायौआनायाः
द्वितीयाआनायम्आनायौआनायान्
तृतीयाआनायेनआनायाभ्याम्आनायैः
चतुर्थीआनायायआनायाभ्याम्आनायेभ्यः
पञ्चमीआनायात् / आनायाद्आनायाभ्याम्आनायेभ्यः
षष्ठीआनायस्यआनाययोःआनायानाम्
सप्तमीआनायेआनाययोःआनायेषु
सम्बोधनहे आनायहे आनायौहे आनायाः

अर्थ: जाल
संस्कृत: जालम् · पर्याय: जाल

📚 अमरकोश में:
• जाल (१.१०.१६) — पर्याय: जाल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

नाय (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

🔎 आपका लिखा रूप आनायाय = चतुर्थी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानायःनायौनायाः
द्वितीयानायम्नायौनायान्
तृतीयानायेननायाभ्याम्नायैः
चतुर्थीनायायनायाभ्याम्नायेभ्यः
पञ्चमीनायात् / नायाद्नायाभ्याम्नायेभ्यः
षष्ठीनायस्यनाययोःनायानाम्
सप्तमीनायेनाययोःनायेषु
सम्बोधनहे नायहे नायौहे नायाः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: अभ्रेष, न्याय, कल्प, देशरूप, समञ्जस

📚 अमरकोश में:
• ले जाना/नीति (३.२.९) — पर्याय: नय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें