🕉️ 23 November 2026, Monday · 03:10:10 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आपच्चिक (पुंलिङ्ग)

कठिनाइयों को पार करने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआपच्चिकःआपच्चिकौआपच्चिकाः
द्वितीयाआपच्चिकम्आपच्चिकौआपच्चिकान्
तृतीयाआपच्चिकेनआपच्चिकाभ्याम्आपच्चिकैः
चतुर्थीआपच्चिकायआपच्चिकाभ्याम्आपच्चिकेभ्यः
पञ्चमीआपच्चिकात् / आपच्चिकाद्आपच्चिकाभ्याम्आपच्चिकेभ्यः
षष्ठीआपच्चिकस्यआपच्चिकयोःआपच्चिकानाम्
सप्तमीआपच्चिकेआपच्चिकयोःआपच्चिकेषु
सम्बोधनहे आपच्चिकहे आपच्चिकौहे आपच्चिकाः

अर्थ: कठिनाइयों को पार करने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

आपच्चिक (नपुंसकलिङ्ग)

कठिनाइयों को पार करने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआपच्चिकम्आपच्चिकेआपच्चिकानि
द्वितीयाआपच्चिकम्आपच्चिकेआपच्चिकानि
तृतीयाआपच्चिकेनआपच्चिकाभ्याम्आपच्चिकैः
चतुर्थीआपच्चिकायआपच्चिकाभ्याम्आपच्चिकेभ्यः
पञ्चमीआपच्चिकात् / आपच्चिकाद्आपच्चिकाभ्याम्आपच्चिकेभ्यः
षष्ठीआपच्चिकस्यआपच्चिकयोःआपच्चिकानाम्
सप्तमीआपच्चिकेआपच्चिकयोःआपच्चिकेषु
सम्बोधनहे आपच्चिकहे आपच्चिकेहे आपच्चिकानि

अर्थ: कठिनाइयों को पार करने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬