🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:34:28 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आमीवत्क (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआमीवत्कःआमीवत्कौआमीवत्काः
द्वितीयाआमीवत्कम्आमीवत्कौआमीवत्कान्
तृतीयाआमीवत्केनआमीवत्काभ्याम्आमीवत्कैः
चतुर्थीआमीवत्कायआमीवत्काभ्याम्आमीवत्केभ्यः
पञ्चमीआमीवत्कात् / आमीवत्काद्आमीवत्काभ्याम्आमीवत्केभ्यः
षष्ठीआमीवत्कस्यआमीवत्कयोःआमीवत्कानाम्
सप्तमीआमीवत्केआमीवत्कयोःआमीवत्केषु
सम्बोधनहे आमीवत्कहे आमीवत्कौहे आमीवत्काः

अर्थ: —
English: pushing, pressing, TS. iv, 5, 9, 2.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

आमीवत्क (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआमीवत्कम्आमीवत्केआमीवत्कानि
द्वितीयाआमीवत्कम्आमीवत्केआमीवत्कानि
तृतीयाआमीवत्केनआमीवत्काभ्याम्आमीवत्कैः
चतुर्थीआमीवत्कायआमीवत्काभ्याम्आमीवत्केभ्यः
पञ्चमीआमीवत्कात् / आमीवत्काद्आमीवत्काभ्याम्आमीवत्केभ्यः
षष्ठीआमीवत्कस्यआमीवत्कयोःआमीवत्कानाम्
सप्तमीआमीवत्केआमीवत्कयोःआमीवत्केषु
सम्बोधनहे आमीवत्कहे आमीवत्केहे आमीवत्कानि

अर्थ: —
English: pushing, pressing, TS. iv, 5, 9, 2.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬