🕉️ 23 November 2026, Monday · 03:33:00 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आम्नायपर (पुंलिङ्ग)

आम्नाय (अतः वेद, सांगिपांग वेद) + पर (उच्चतम, महत्तम)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआम्नायपरःआम्नायपरौआम्नायपराः
द्वितीयाआम्नायपरम्आम्नायपरौआम्नायपरान्
तृतीयाआम्नायपरेणआम्नायपराभ्याम्आम्नायपरैः
चतुर्थीआम्नायपरायआम्नायपराभ्याम्आम्नायपरेभ्यः
पञ्चमीआम्नायपरात् / आम्नायपराद्आम्नायपराभ्याम्आम्नायपरेभ्यः
षष्ठीआम्नायपरस्यआम्नायपरयोःआम्नायपराणाम्
सप्तमीआम्नायपरेआम्नायपरयोःआम्नायपरेषु
सम्बोधनहे आम्नायपरहे आम्नायपरौहे आम्नायपराः

अर्थ: आम्नाय (अतः वेद, सांगिपांग वेद) + पर (उच्चतम, महत्तम)
English: honouring sacred tradition, Mn. vii, 80

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

आम्नायपर (नपुंसकलिङ्ग)

आम्नाय (अतः वेद, सांगिपांग वेद) + पर (उच्चतम, महत्तम)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआम्नायपरम्आम्नायपरेआम्नायपराणि
द्वितीयाआम्नायपरम्आम्नायपरेआम्नायपराणि
तृतीयाआम्नायपरेणआम्नायपराभ्याम्आम्नायपरैः
चतुर्थीआम्नायपरायआम्नायपराभ्याम्आम्नायपरेभ्यः
पञ्चमीआम्नायपरात् / आम्नायपराद्आम्नायपराभ्याम्आम्नायपरेभ्यः
षष्ठीआम्नायपरस्यआम्नायपरयोःआम्नायपराणाम्
सप्तमीआम्नायपरेआम्नायपरयोःआम्नायपरेषु
सम्बोधनहे आम्नायपरहे आम्नायपरेहे आम्नायपराणि

अर्थ: आम्नाय (अतः वेद, सांगिपांग वेद) + पर (उच्चतम, महत्तम)
English: honouring sacred tradition, Mn. vii, 80

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬