🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:36:02 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आयति (स्त्रीलिङ्ग)

लम्बाई, विस्तार

🔎 आपका लिखा रूप आयती = प्रथमा विभक्ति, द्विवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआयतिःआयतीआयतयः
द्वितीयाआयतिम्आयतीआयतीः
तृतीयाआयत्याआयतिभ्याम्आयतिभिः
चतुर्थीआयतये / आयत्यैआयतिभ्याम्आयतिभ्यः
पञ्चमीआयतेः / आयत्याःआयतिभ्याम्आयतिभ्यः
षष्ठीआयतेः / आयत्याःआयत्योःआयतीनाम्
सप्तमीआयतौ / आयत्याम्आयत्योःआयतिषु
सम्बोधनहे आयतेहे आयतीहे आयतयः

अर्थ: लम्बाई, विस्तार
संस्कृत: प्रभावः · पर्याय: धामन्, अधिष्ठान, वीर्य, अनुभाव, तेजस्

📚 अमरकोश में:

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

यती (स्त्रीलिङ्ग)

शब्दरूप

🔎 आपका लिखा रूप आयती = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायतीयत्यौयत्यः
द्वितीयायतीम्यत्यौयतीः
तृतीयायत्यायतीभ्याम्यतीभिः
चतुर्थीयत्यैयतीभ्याम्यतीभ्यः
पञ्चमीयत्याःयतीभ्याम्यतीभ्यः
षष्ठीयत्याःयत्योःयतीनाम्
सप्तमीयत्याम्यत्योःयतीषु
सम्बोधनहे यतिहे यत्यौहे यत्यः

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें