🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:23:01 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आयत्त (पुंलिङ्ग)

अधीन, आश्रित, सहारा लिए हुए

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआयत्तःआयत्तौआयत्ताः
द्वितीयाआयत्तम्आयत्तौआयत्तान्
तृतीयाआयत्तेनआयत्ताभ्याम्आयत्तैः
चतुर्थीआयत्तायआयत्ताभ्याम्आयत्तेभ्यः
पञ्चमीआयत्तात् / आयत्ताद्आयत्ताभ्याम्आयत्तेभ्यः
षष्ठीआयत्तस्यआयत्तयोःआयत्तानाम्
सप्तमीआयत्तेआयत्तयोःआयत्तेषु
सम्बोधनहे आयत्तहे आयत्तौहे आयत्ताः

अर्थ: अधीन, आश्रित, सहारा लिए हुए
संस्कृत: पर्याय: अधीन, निघ्न, अस्वच्छन्द, गृह्यक, प्रत्यय

📚 अमरकोश में:
• अधीन (३.१.१६) — पर्याय: अधीन, निघ्न, अस्वच्छन्द, गृह्यक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

आयत्त (नपुंसकलिङ्ग)

अधीन, आश्रित, सहारा लिए हुए

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआयत्तम्आयत्तेआयत्तानि
द्वितीयाआयत्तम्आयत्तेआयत्तानि
तृतीयाआयत्तेनआयत्ताभ्याम्आयत्तैः
चतुर्थीआयत्तायआयत्ताभ्याम्आयत्तेभ्यः
पञ्चमीआयत्तात् / आयत्ताद्आयत्ताभ्याम्आयत्तेभ्यः
षष्ठीआयत्तस्यआयत्तयोःआयत्तानाम्
सप्तमीआयत्तेआयत्तयोःआयत्तेषु
सम्बोधनहे आयत्तहे आयत्तेहे आयत्तानि

अर्थ: अधीन, आश्रित, सहारा लिए हुए
संस्कृत: पर्याय: अधीन, निघ्न, अस्वच्छन्द, गृह्यक, प्रत्यय

📚 अमरकोश में:
• अधीन (३.१.१६) — पर्याय: अधीन, निघ्न, अस्वच्छन्द, गृह्यक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें