🕉️ 21 November 2026, Saturday · 01:39:42 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आयद्वार (नपुंसकलिङ्ग)

आय (आमदनी, राजस्व) + द्वार (दरवाजा, तोरण)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआयद्वारम्आयद्वारेआयद्वाराणि
द्वितीयाआयद्वारम्आयद्वारेआयद्वाराणि
तृतीयाआयद्वारेणआयद्वाराभ्याम्आयद्वारैः
चतुर्थीआयद्वारायआयद्वाराभ्याम्आयद्वारेभ्यः
पञ्चमीआयद्वारात् / आयद्वाराद्आयद्वाराभ्याम्आयद्वारेभ्यः
षष्ठीआयद्वारस्यआयद्वारयोःआयद्वाराणाम्
सप्तमीआयद्वारेआयद्वारयोःआयद्वारेषु
सम्बोधनहे आयद्वारहे आयद्वारेहे आयद्वाराणि

अर्थ: आय (आमदनी, राजस्व) + द्वार (दरवाजा, तोरण)
English: the place where revenues are collected.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें