🕉️ 23 November 2026, Monday · 04:41:15 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आरक्षिक (पुंलिङ्ग)

पहरेदार, सन्तरी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआरक्षिकःआरक्षिकौआरक्षिकाः
द्वितीयाआरक्षिकम्आरक्षिकौआरक्षिकान्
तृतीयाआरक्षिकेणआरक्षिकाभ्याम्आरक्षिकैः
चतुर्थीआरक्षिकायआरक्षिकाभ्याम्आरक्षिकेभ्यः
पञ्चमीआरक्षिकात् / आरक्षिकाद्आरक्षिकाभ्याम्आरक्षिकेभ्यः
षष्ठीआरक्षिकस्यआरक्षिकयोःआरक्षिकाणाम्
सप्तमीआरक्षिकेआरक्षिकयोःआरक्षिकेषु
सम्बोधनहे आरक्षिकहे आरक्षिकौहे आरक्षिकाः

अर्थ: पहरेदार, सन्तरी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

आरक्षिक (नपुंसकलिङ्ग)

पहरेदार, सन्तरी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआरक्षिकम्आरक्षिकेआरक्षिकाणि
द्वितीयाआरक्षिकम्आरक्षिकेआरक्षिकाणि
तृतीयाआरक्षिकेणआरक्षिकाभ्याम्आरक्षिकैः
चतुर्थीआरक्षिकायआरक्षिकाभ्याम्आरक्षिकेभ्यः
पञ्चमीआरक्षिकात् / आरक्षिकाद्आरक्षिकाभ्याम्आरक्षिकेभ्यः
षष्ठीआरक्षिकस्यआरक्षिकयोःआरक्षिकाणाम्
सप्तमीआरक्षिकेआरक्षिकयोःआरक्षिकेषु
सम्बोधनहे आरक्षिकहे आरक्षिकेहे आरक्षिकाणि

अर्थ: पहरेदार, सन्तरी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬