🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:42:09 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आरण्य (पुंलिङ्ग)

जंगली, जंगल में उत्पन्न

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआरण्यःआरण्यौआरण्याः
द्वितीयाआरण्यम्आरण्यौआरण्यान्
तृतीयाआरण्येनआरण्याभ्याम्आरण्यैः
चतुर्थीआरण्यायआरण्याभ्याम्आरण्येभ्यः
पञ्चमीआरण्यात् / आरण्याद्आरण्याभ्याम्आरण्येभ्यः
षष्ठीआरण्यस्यआरण्ययोःआरण्यानाम्
सप्तमीआरण्येआरण्ययोःआरण्येषु
सम्बोधनहे आरण्यहे आरण्यौहे आरण्याः

अर्थ: जंगली, जंगल में उत्पन्न

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

आरण्य (नपुंसकलिङ्ग)

जंगली, जंगल में उत्पन्न

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआरण्यम्आरण्येआरण्यानि
द्वितीयाआरण्यम्आरण्येआरण्यानि
तृतीयाआरण्येनआरण्याभ्याम्आरण्यैः
चतुर्थीआरण्यायआरण्याभ्याम्आरण्येभ्यः
पञ्चमीआरण्यात् / आरण्याद्आरण्याभ्याम्आरण्येभ्यः
षष्ठीआरण्यस्यआरण्ययोःआरण्यानाम्
सप्तमीआरण्येआरण्ययोःआरण्येषु
सम्बोधनहे आरण्यहे आरण्येहे आरण्यानि

अर्थ: जंगली, जंगल में उत्पन्न

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें