🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:30:51 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आरिप्सु (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआरिप्सुःआरिप्सूआरिप्सवः
द्वितीयाआरिप्सुम्आरिप्सूआरिप्सून्
तृतीयाआरिप्सुनाआरिप्सुभ्याम्आरिप्सुभिः
चतुर्थीआरिप्सवेआरिप्सुभ्याम्आरिप्सुभ्यः
पञ्चमीआरिप्सोःआरिप्सुभ्याम्आरिप्सुभ्यः
षष्ठीआरिप्सोःआरिप्स्वोःआरिप्सूनाम्
सप्तमीआरिप्सौआरिप्स्वोःआरिप्सुषु
सम्बोधनहे आरिप्सोहे आरिप्सूहे आरिप्सवः

अर्थ: —
English: (fr. Desid.), intending to undertake, Nyāyam.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

आरिप्सु (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआरिप्सुआरिप्सुनीआरिप्सूनि
द्वितीयाआरिप्सुआरिप्सुनीआरिप्सूनि
तृतीयाआरिप्सुनाआरिप्सुभ्याम्आरिप्सुभिः
चतुर्थीआरिप्सुने / आरिप्सवेआरिप्सुभ्याम्आरिप्सुभ्यः
पञ्चमीआरिप्सुनः / आरिप्सोःआरिप्सुभ्याम्आरिप्सुभ्यः
षष्ठीआरिप्सुनः / आरिप्सोःआरिप्सुनोः / आरिप्स्वोःआरिप्सूनाम्
सप्तमीआरिप्सुनि / आरिप्सौआरिप्सुनोः / आरिप्स्वोःआरिप्सुषु
सम्बोधनहे आरिप्सु / हे आरिप्सोहे आरिप्सुनीहे आरिप्सूनि

अर्थ: —
English: (fr. Desid.), intending to undertake, Nyāyam.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬