🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:41:25 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आर्ततर (पुंलिङ्ग)

आर्त (दुःखित, कष्टप्राप्त) + तर (पार जाना, पार करना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआर्ततरःआर्ततरौआर्ततरे
द्वितीयाआर्ततरम्आर्ततरौआर्ततरान्
तृतीयाआर्ततरेणआर्ततराभ्याम्आर्ततरैः
चतुर्थीआर्ततरस्मैआर्ततराभ्याम्आर्ततरेभ्यः
पञ्चमीआर्ततरस्मात् / आर्ततरस्माद्आर्ततराभ्याम्आर्ततरेभ्यः
षष्ठीआर्ततरस्यआर्ततरयोःआर्ततरेषाम्
सप्तमीआर्ततरस्मिन्आर्ततरयोःआर्ततरेषु
सम्बोधनहे आर्ततरहे आर्ततरौहे आर्ततरे

अर्थ: आर्त (दुःखित, कष्टप्राप्त) + तर (पार जाना, पार करना)
English: extremely pained, disturbed, confounded, R. ii, 77, 19, &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

आर्ततर (नपुंसकलिङ्ग)

आर्त (दुःखित, कष्टप्राप्त) + तर (पार जाना, पार करना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआर्ततरत् / आर्ततरद्आर्ततरेआर्ततराणि
द्वितीयाआर्ततरत् / आर्ततरद्आर्ततरेआर्ततराणि
तृतीयाआर्ततरेणआर्ततराभ्याम्आर्ततरैः
चतुर्थीआर्ततरस्मैआर्ततराभ्याम्आर्ततरेभ्यः
पञ्चमीआर्ततरस्मात् / आर्ततरस्माद्आर्ततराभ्याम्आर्ततरेभ्यः
षष्ठीआर्ततरस्यआर्ततरयोःआर्ततरेषाम्
सप्तमीआर्ततरस्मिन्आर्ततरयोःआर्ततरेषु
सम्बोधनहे आर्ततरत् / हे आर्ततरद्हे आर्ततरेहे आर्ततराणि

अर्थ: आर्त (दुःखित, कष्टप्राप्त) + तर (पार जाना, पार करना)
English: extremely pained, disturbed, confounded, R. ii, 77, 19, &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें