🕉️ 21 November 2026, Saturday · 11:25:56 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आर्यकृत (पुंलिङ्ग)

आर्य (योग्य, आदरणीय) + कृत (किया हुआ, अनुष्ठित)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआर्यकृतःआर्यकृतौआर्यकृताः
द्वितीयाआर्यकृतम्आर्यकृतौआर्यकृतान्
तृतीयाआर्यकृतेनआर्यकृताभ्याम्आर्यकृतैः
चतुर्थीआर्यकृतायआर्यकृताभ्याम्आर्यकृतेभ्यः
पञ्चमीआर्यकृतात् / आर्यकृताद्आर्यकृताभ्याम्आर्यकृतेभ्यः
षष्ठीआर्यकृतस्यआर्यकृतयोःआर्यकृतानाम्
सप्तमीआर्यकृतेआर्यकृतयोःआर्यकृतेषु
सम्बोधनहे आर्यकृतहे आर्यकृतौहे आर्यकृताः

अर्थ: आर्य (योग्य, आदरणीय) + कृत (किया हुआ, अनुष्ठित)
English: made by a man of the first three castes, Pāṇ.; KātyŚr.; MaitrS.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

आर्यकृत (नपुंसकलिङ्ग)

आर्य (योग्य, आदरणीय) + कृत (कार्य, कृत्य)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआर्यकृतम्आर्यकृतेआर्यकृतानि
द्वितीयाआर्यकृतम्आर्यकृतेआर्यकृतानि
तृतीयाआर्यकृतेनआर्यकृताभ्याम्आर्यकृतैः
चतुर्थीआर्यकृतायआर्यकृताभ्याम्आर्यकृतेभ्यः
पञ्चमीआर्यकृतात् / आर्यकृताद्आर्यकृताभ्याम्आर्यकृतेभ्यः
षष्ठीआर्यकृतस्यआर्यकृतयोःआर्यकृतानाम्
सप्तमीआर्यकृतेआर्यकृतयोःआर्यकृतेषु
सम्बोधनहे आर्यकृतहे आर्यकृतेहे आर्यकृतानि

अर्थ: आर्य (योग्य, आदरणीय) + कृत (कार्य, कृत्य)
English: made by a man of the first three castes, Pāṇ.; KātyŚr.; MaitrS.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें