🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:25:09 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आर्ष (पुंलिङ्ग)

केवल ऋषि द्वारा प्रयुक्त, ऋषि संबंधी, आर्ष, वैदिक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआर्षःआर्षौआर्षाः
द्वितीयाआर्षम्आर्षौआर्षान्
तृतीयाआर्षेणआर्षाभ्याम्आर्षैः
चतुर्थीआर्षायआर्षाभ्याम्आर्षेभ्यः
पञ्चमीआर्षात् / आर्षाद्आर्षाभ्याम्आर्षेभ्यः
षष्ठीआर्षस्यआर्षयोःआर्षाणाम्
सप्तमीआर्षेआर्षयोःआर्षेषु
सम्बोधनहे आर्षहे आर्षौहे आर्षाः

अर्थ: केवल ऋषि द्वारा प्रयुक्त, ऋषि संबंधी, आर्ष, वैदिक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

आर्ष (नपुंसकलिङ्ग)

केवल ऋषि द्वारा प्रयुक्त, ऋषि संबंधी, आर्ष, वैदिक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआर्षम्आर्षेआर्षाणि
द्वितीयाआर्षम्आर्षेआर्षाणि
तृतीयाआर्षेणआर्षाभ्याम्आर्षैः
चतुर्थीआर्षायआर्षाभ्याम्आर्षेभ्यः
पञ्चमीआर्षात् / आर्षाद्आर्षाभ्याम्आर्षेभ्यः
षष्ठीआर्षस्यआर्षयोःआर्षाणाम्
सप्तमीआर्षेआर्षयोःआर्षेषु
सम्बोधनहे आर्षहे आर्षेहे आर्षाणि

अर्थ: केवल ऋषि द्वारा प्रयुक्त, ऋषि संबंधी, आर्ष, वैदिक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें