🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:33:09 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आर्षभ (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआर्षभःआर्षभौआर्षभाः
द्वितीयाआर्षभम्आर्षभौआर्षभान्
तृतीयाआर्षभेणआर्षभाभ्याम्आर्षभैः
चतुर्थीआर्षभायआर्षभाभ्याम्आर्षभेभ्यः
पञ्चमीआर्षभात् / आर्षभाद्आर्षभाभ्याम्आर्षभेभ्यः
षष्ठीआर्षभस्यआर्षभयोःआर्षभाणाम्
सप्तमीआर्षभेआर्षभयोःआर्षभेषु
सम्बोधनहे आर्षभहे आर्षभौहे आर्षभाः

अर्थ: —
English: (fr. ऋषभ), coming from or produced by a bull, ŚBr.; MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

आर्षभ (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआर्षभम्आर्षभेआर्षभाणि
द्वितीयाआर्षभम्आर्षभेआर्षभाणि
तृतीयाआर्षभेणआर्षभाभ्याम्आर्षभैः
चतुर्थीआर्षभायआर्षभाभ्याम्आर्षभेभ्यः
पञ्चमीआर्षभात् / आर्षभाद्आर्षभाभ्याम्आर्षभेभ्यः
षष्ठीआर्षभस्यआर्षभयोःआर्षभाणाम्
सप्तमीआर्षभेआर्षभयोःआर्षभेषु
सम्बोधनहे आर्षभहे आर्षभेहे आर्षभाणि

अर्थ: —
English: (fr. ऋषभ), coming from or produced by a bull, ŚBr.; MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें