🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:54:16 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आलोचित (पुंलिङ्ग)

आल (अंडों का ढेर, मछली आदि के अंडे) + उचित (योग्य, ठीक)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआलोचितःआलोचितौआलोचिताः
द्वितीयाआलोचितम्आलोचितौआलोचितान्
तृतीयाआलोचितेनआलोचिताभ्याम्आलोचितैः
चतुर्थीआलोचितायआलोचिताभ्याम्आलोचितेभ्यः
पञ्चमीआलोचितात् / आलोचिताद्आलोचिताभ्याम्आलोचितेभ्यः
षष्ठीआलोचितस्यआलोचितयोःआलोचितानाम्
सप्तमीआलोचितेआलोचितयोःआलोचितेषु
सम्बोधनहे आलोचितहे आलोचितौहे आलोचिताः

अर्थ: आल (अंडों का ढेर, मछली आदि के अंडे) + उचित (योग्य, ठीक)
English: considered, reflected upon, Kathās.; Hit.; Pañcat.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

आलोचित (नपुंसकलिङ्ग)

आल (अंडों का ढेर, मछली आदि के अंडे) + उचित (योग्य, ठीक)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआलोचितम्आलोचितेआलोचितानि
द्वितीयाआलोचितम्आलोचितेआलोचितानि
तृतीयाआलोचितेनआलोचिताभ्याम्आलोचितैः
चतुर्थीआलोचितायआलोचिताभ्याम्आलोचितेभ्यः
पञ्चमीआलोचितात् / आलोचिताद्आलोचिताभ्याम्आलोचितेभ्यः
षष्ठीआलोचितस्यआलोचितयोःआलोचितानाम्
सप्तमीआलोचितेआलोचितयोःआलोचितेषु
सम्बोधनहे आलोचितहे आलोचितेहे आलोचितानि

अर्थ: आल (अंडों का ढेर, मछली आदि के अंडे) + उचित (योग्य, ठीक)
English: considered, reflected upon, Kathās.; Hit.; Pañcat.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬