🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:49:08 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आवरण (नपुंसकलिङ्ग)

ढक्ना, छिपाना, मूँदना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआवरणम्आवरणेआवरणानि
द्वितीयाआवरणम्आवरणेआवरणानि
तृतीयाआवरणेनआवरणाभ्याम्आवरणैः
चतुर्थीआवरणायआवरणाभ्याम्आवरणेभ्यः
पञ्चमीआवरणात् / आवरणाद्आवरणाभ्याम्आवरणेभ्यः
षष्ठीआवरणस्यआवरणयोःआवरणानाम्
सप्तमीआवरणेआवरणयोःआवरणेषु
सम्बोधनहे आवरणहे आवरणेहे आवरणानि

अर्थ: ढक्ना, छिपाना, मूँदना

📚 अमरकोश में:
• सत्र (३.३.१८९) — पर्याय: यज्ञ, सदा, वन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

आवरण (पुंलिङ्ग)

ढक्ना, छिपाना, मूँदना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआवरणःआवरणौआवरणाः
द्वितीयाआवरणम्आवरणौआवरणान्
तृतीयाआवरणेनआवरणाभ्याम्आवरणैः
चतुर्थीआवरणायआवरणाभ्याम्आवरणेभ्यः
पञ्चमीआवरणात् / आवरणाद्आवरणाभ्याम्आवरणेभ्यः
षष्ठीआवरणस्यआवरणयोःआवरणानाम्
सप्तमीआवरणेआवरणयोःआवरणेषु
सम्बोधनहे आवरणहे आवरणौहे आवरणाः

अर्थ: ढक्ना, छिपाना, मूँदना
English: covering, hiding, concealing, Ragh.

📚 अमरकोश में:
• सत्र (३.३.१८९) — पर्याय: यज्ञ, सदा, वन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें