🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:25:33 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आवर्जक (पुंलिङ्ग)

आकर्षक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआवर्जकःआवर्जकौआवर्जकाः
द्वितीयाआवर्जकम्आवर्जकौआवर्जकान्
तृतीयाआवर्जकेनआवर्जकाभ्याम्आवर्जकैः
चतुर्थीआवर्जकायआवर्जकाभ्याम्आवर्जकेभ्यः
पञ्चमीआवर्जकात् / आवर्जकाद्आवर्जकाभ्याम्आवर्जकेभ्यः
षष्ठीआवर्जकस्यआवर्जकयोःआवर्जकानाम्
सप्तमीआवर्जकेआवर्जकयोःआवर्जकेषु
सम्बोधनहे आवर्जकहे आवर्जकौहे आवर्जकाः

अर्थ: आकर्षक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

आवर्जक (नपुंसकलिङ्ग)

आकर्षक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआवर्जकम्आवर्जकेआवर्जकानि
द्वितीयाआवर्जकम्आवर्जकेआवर्जकानि
तृतीयाआवर्जकेनआवर्जकाभ्याम्आवर्जकैः
चतुर्थीआवर्जकायआवर्जकाभ्याम्आवर्जकेभ्यः
पञ्चमीआवर्जकात् / आवर्जकाद्आवर्जकाभ्याम्आवर्जकेभ्यः
षष्ठीआवर्जकस्यआवर्जकयोःआवर्जकानाम्
सप्तमीआवर्जकेआवर्जकयोःआवर्जकेषु
सम्बोधनहे आवर्जकहे आवर्जकेहे आवर्जकानि

अर्थ: आकर्षक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें