🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:11:33 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आविद्ध (पुंलिङ्ग)

बिधा हुआ, छेदा हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआविद्धःआविद्धौआविद्धाः
द्वितीयाआविद्धम्आविद्धौआविद्धान्
तृतीयाआविद्धेनआविद्धाभ्याम्आविद्धैः
चतुर्थीआविद्धायआविद्धाभ्याम्आविद्धेभ्यः
पञ्चमीआविद्धात् / आविद्धाद्आविद्धाभ्याम्आविद्धेभ्यः
षष्ठीआविद्धस्यआविद्धयोःआविद्धानाम्
सप्तमीआविद्धेआविद्धयोःआविद्धेषु
सम्बोधनहे आविद्धहे आविद्धौहे आविद्धाः

अर्थ: बिधा हुआ, छेदा हुआ
संस्कृत: पर्याय: अराल, वृजिन, जिह्म, ऊर्मिमत्, कुञ्चित

📚 अमरकोश में:
• टेढ़ा (३.१.७०) — पर्याय: अराल, वृजिन, जिह्म, ऊर्मिमत्, कुंचित, नत, कुटिल, भुग्न, वेल्लित, वक्र
• फेंका/प्रेरित (३.१.८६) — पर्याय: नुत्त, नुन्न, अस्त, निष्ठ्यूत, क्षिप्त, ईरित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

आविद्ध (नपुंसकलिङ्ग)

बिधा हुआ, छेदा हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआविद्धम्आविद्धेआविद्धानि
द्वितीयाआविद्धम्आविद्धेआविद्धानि
तृतीयाआविद्धेनआविद्धाभ्याम्आविद्धैः
चतुर्थीआविद्धायआविद्धाभ्याम्आविद्धेभ्यः
पञ्चमीआविद्धात् / आविद्धाद्आविद्धाभ्याम्आविद्धेभ्यः
षष्ठीआविद्धस्यआविद्धयोःआविद्धानाम्
सप्तमीआविद्धेआविद्धयोःआविद्धेषु
सम्बोधनहे आविद्धहे आविद्धेहे आविद्धानि

अर्थ: बिधा हुआ, छेदा हुआ
संस्कृत: पर्याय: अराल, वृजिन, जिह्म, ऊर्मिमत्, कुञ्चित

📚 अमरकोश में:
• टेढ़ा (३.१.७०) — पर्याय: अराल, वृजिन, जिह्म, ऊर्मिमत्, कुंचित, नत, कुटिल, भुग्न, वेल्लित, वक्र
• फेंका/प्रेरित (३.१.८६) — पर्याय: नुत्त, नुन्न, अस्त, निष्ठ्यूत, क्षिप्त, ईरित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें