🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:37:04 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आवृत् (स्त्रीलिङ्ग)

मुड़ती हुई, प्रविष्ट होती हुई

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआवृत् / आवृद्आवृतौआवृतः
द्वितीयाआवृतम्आवृतौआवृतः
तृतीयाआवृताआवृद्भ्याम्आवृद्भिः
चतुर्थीआवृतेआवृद्भ्याम्आवृद्भ्यः
पञ्चमीआवृतःआवृद्भ्याम्आवृद्भ्यः
षष्ठीआवृतःआवृतोःआवृताम्
सप्तमीआवृतिआवृतोःआवृत्सु
सम्बोधनहे आवृत् / हे आवृद्हे आवृतौहे आवृतः

अर्थ: मुड़ती हुई, प्रविष्ट होती हुई

📚 अमरकोश में:
• क्रम (२.७.४०) — पर्याय: आनुपूर्वी, परिपाटी, अनुक्रम
• घेरा/ढका हुआ (३.१.८९) — पर्याय: वेष्टित, वलयित, संवीत, रुद्ध

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें