🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:57:29 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आवृत्त (पुंलिङ्ग)

मुड़ा हुआ, चक्कर खाया हुआ, लौटा हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआवृत्तःआवृत्तौआवृत्ताः
द्वितीयाआवृत्तम्आवृत्तौआवृत्तान्
तृतीयाआवृत्तेनआवृत्ताभ्याम्आवृत्तैः
चतुर्थीआवृत्तायआवृत्ताभ्याम्आवृत्तेभ्यः
पञ्चमीआवृत्तात् / आवृत्ताद्आवृत्ताभ्याम्आवृत्तेभ्यः
षष्ठीआवृत्तस्यआवृत्तयोःआवृत्तानाम्
सप्तमीआवृत्तेआवृत्तयोःआवृत्तेषु
सम्बोधनहे आवृत्तहे आवृत्तौहे आवृत्ताः

अर्थ: मुड़ा हुआ, चक्कर खाया हुआ, लौटा हुआ
संस्कृत: पर्याय: आनुपूर्वी, परिपाटी, अनुक्रम, पर्याय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

आवृत्त (नपुंसकलिङ्ग)

मुड़ा हुआ, चक्कर खाया हुआ, लौटा हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआवृत्तम्आवृत्तेआवृत्तानि
द्वितीयाआवृत्तम्आवृत्तेआवृत्तानि
तृतीयाआवृत्तेनआवृत्ताभ्याम्आवृत्तैः
चतुर्थीआवृत्तायआवृत्ताभ्याम्आवृत्तेभ्यः
पञ्चमीआवृत्तात् / आवृत्ताद्आवृत्ताभ्याम्आवृत्तेभ्यः
षष्ठीआवृत्तस्यआवृत्तयोःआवृत्तानाम्
सप्तमीआवृत्तेआवृत्तयोःआवृत्तेषु
सम्बोधनहे आवृत्तहे आवृत्तेहे आवृत्तानि

अर्थ: मुड़ा हुआ, चक्कर खाया हुआ, लौटा हुआ
संस्कृत: पर्याय: आनुपूर्वी, परिपाटी, अनुक्रम, पर्याय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें