🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:34:19 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आशु (पुंलिङ्ग)

तेज, फुर्तीला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआशुःआशूआशवः
द्वितीयाआशुम्आशूआशून्
तृतीयाआशुनाआशुभ्याम्आशुभिः
चतुर्थीआशवेआशुभ्याम्आशुभ्यः
पञ्चमीआशोःआशुभ्याम्आशुभ्यः
षष्ठीआशोःआश्वोःआशूनाम्
सप्तमीआशौआश्वोःआशुषु
सम्बोधनहे आशोहे आशूहे आशवः

अर्थ: तेज, फुर्तीला
संस्कृत: पर्याय: शीघ्र, त्वरित, लघु, क्षिप्र, अर

📚 अमरकोश में:
• (जल्दी पकने वाला) धान (२.९.१६) — पर्याय: व्रीहि, पाटल
• शीघ्र के और नाम (१.१.८०) — पर्याय: सत्वर, चपल, तूर्ण, अविलम्बित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

आशु (स्त्रीलिङ्ग)

तेज, फुर्तीला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआशुःआशूआशवः
द्वितीयाआशुम्आशूआशूः
तृतीयाआश्वाआशुभ्याम्आशुभिः
चतुर्थीआशवे / आश्वैआशुभ्याम्आशुभ्यः
पञ्चमीआशोः / आश्वाःआशुभ्याम्आशुभ्यः
षष्ठीआशोः / आश्वाःआश्वोःआशूनाम्
सप्तमीआशौ / आश्वाम्आश्वोःआशुषु
सम्बोधनहे आशोहे आशूहे आशवः

अर्थ: तेज, फुर्तीला
संस्कृत: पर्याय: शीघ्र, त्वरित, लघु, क्षिप्र, अर

📚 अमरकोश में:
• (जल्दी पकने वाला) धान (२.९.१६) — पर्याय: व्रीहि, पाटल
• शीघ्र के और नाम (१.१.८०) — पर्याय: सत्वर, चपल, तूर्ण, अविलम्बित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

आशु (नपुंसकलिङ्ग)

तेज, फुर्तीला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआशुआशुनीआशूनि
द्वितीयाआशुआशुनीआशूनि
तृतीयाआशुनाआशुभ्याम्आशुभिः
चतुर्थीआशुनेआशुभ्याम्आशुभ्यः
पञ्चमीआशुनःआशुभ्याम्आशुभ्यः
षष्ठीआशुनःआशुनोःआशूनाम्
सप्तमीआशुनिआशुनोःआशुषु
सम्बोधनहे आशु / हे आशोहे आशुनीहे आशूनि

अर्थ: तेज, फुर्तीला
संस्कृत: पर्याय: शीघ्र, त्वरित, लघु, क्षिप्र, अर

📚 अमरकोश में:
• (जल्दी पकने वाला) धान (२.९.१६) — पर्याय: व्रीहि, पाटल
• शीघ्र के और नाम (१.१.८०) — पर्याय: सत्वर, चपल, तूर्ण, अविलम्बित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें