🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:41:07 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आश्रयाश (पुंलिङ्ग)

आश्रय (अधिकार, संमोदन) + आश (खानेवाला, भोक्ता)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआश्रयाशःआश्रयाशौआश्रयाशाः
द्वितीयाआश्रयाशम्आश्रयाशौआश्रयाशान्
तृतीयाआश्रयाशेनआश्रयाशाभ्याम्आश्रयाशैः
चतुर्थीआश्रयाशायआश्रयाशाभ्याम्आश्रयाशेभ्यः
पञ्चमीआश्रयाशात् / आश्रयाशाद्आश्रयाशाभ्याम्आश्रयाशेभ्यः
षष्ठीआश्रयाशस्यआश्रयाशयोःआश्रयाशानाम्
सप्तमीआश्रयाशेआश्रयाशयोःआश्रयाशेषु
सम्बोधनहे आश्रयाशहे आश्रयाशौहे आश्रयाशाः

अर्थ: आश्रय (अधिकार, संमोदन) + आश (खानेवाला, भोक्ता)
संस्कृत: पर्याय: अग्नि, वैश्वानर, वह्नि, वीतिहोत्र, धन्ञ्जय
English: ‘consuming everything with which it comes in contact’, fire, Hit.; Mn. &c.

📚 अमरकोश में:
• अग्नि के और नाम (१.१.६६) — पर्याय: बृहद्भानु, कृशानु, पावक, अनल, रोहिताश्व, वायुसख, शिखावान्, आशुशुक्षणि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें