🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:22:33 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आश्रुत (पुंलिङ्ग)

सुना हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआश्रुतःआश्रुतौआश्रुताः
द्वितीयाआश्रुतम्आश्रुतौआश्रुतान्
तृतीयाआश्रुतेनआश्रुताभ्याम्आश्रुतैः
चतुर्थीआश्रुतायआश्रुताभ्याम्आश्रुतेभ्यः
पञ्चमीआश्रुतात् / आश्रुताद्आश्रुताभ्याम्आश्रुतेभ्यः
षष्ठीआश्रुतस्यआश्रुतयोःआश्रुतानाम्
सप्तमीआश्रुतेआश्रुतयोःआश्रुतेषु
सम्बोधनहे आश्रुतहे आश्रुतौहे आश्रुताः

अर्थ: सुना हुआ
संस्कृत: पर्याय: ऊरीकृत, उररीकृत, अङ्गीकृत, प्रतिज्ञात, सङ्गीर्ण

📚 अमरकोश में:
• स्वीकार किया हुआ (३.१.१०७) — पर्याय: उरीकृत, उररीकृत, अंगीकृत, प्रतिज्ञात

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

आश्रुत (नपुंसकलिङ्ग)

सुना हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआश्रुतम्आश्रुतेआश्रुतानि
द्वितीयाआश्रुतम्आश्रुतेआश्रुतानि
तृतीयाआश्रुतेनआश्रुताभ्याम्आश्रुतैः
चतुर्थीआश्रुतायआश्रुताभ्याम्आश्रुतेभ्यः
पञ्चमीआश्रुतात् / आश्रुताद्आश्रुताभ्याम्आश्रुतेभ्यः
षष्ठीआश्रुतस्यआश्रुतयोःआश्रुतानाम्
सप्तमीआश्रुतेआश्रुतयोःआश्रुतेषु
सम्बोधनहे आश्रुतहे आश्रुतेहे आश्रुतानि

अर्थ: सुना हुआ
संस्कृत: पर्याय: ऊरीकृत, उररीकृत, अङ्गीकृत, प्रतिज्ञात, सङ्गीर्ण

📚 अमरकोश में:
• स्वीकार किया हुआ (३.१.१०७) — पर्याय: उरीकृत, उररीकृत, अंगीकृत, प्रतिज्ञात

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें