🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:10:49 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आसन्न (पुंलिङ्ग)

उपागत, निकट

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआसन्नःआसन्नौआसन्नाः
द्वितीयाआसन्नम्आसन्नौआसन्नान्
तृतीयाआसन्नेनआसन्नाभ्याम्आसन्नैः
चतुर्थीआसन्नायआसन्नाभ्याम्आसन्नेभ्यः
पञ्चमीआसन्नात् / आसन्नाद्आसन्नाभ्याम्आसन्नेभ्यः
षष्ठीआसन्नस्यआसन्नयोःआसन्नानाम्
सप्तमीआसन्नेआसन्नयोःआसन्नेषु
सम्बोधनहे आसन्नहे आसन्नौहे आसन्नाः

अर्थ: उपागत, निकट
संस्कृत: पर्याय: समीप, निकट, सन्निकृष्ट, सनीड, सदेश

📚 अमरकोश में:
• समीप (३.१.६५) — पर्याय: समीप, निकट, सन्निकृष्ट, सनीड

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

आसन्न (नपुंसकलिङ्ग)

उपागत, निकट

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआसन्नम्आसन्नेआसन्नानि
द्वितीयाआसन्नम्आसन्नेआसन्नानि
तृतीयाआसन्नेनआसन्नाभ्याम्आसन्नैः
चतुर्थीआसन्नायआसन्नाभ्याम्आसन्नेभ्यः
पञ्चमीआसन्नात् / आसन्नाद्आसन्नाभ्याम्आसन्नेभ्यः
षष्ठीआसन्नस्यआसन्नयोःआसन्नानाम्
सप्तमीआसन्नेआसन्नयोःआसन्नेषु
सम्बोधनहे आसन्नहे आसन्नेहे आसन्नानि

अर्थ: उपागत, निकट
संस्कृत: पर्याय: समीप, निकट, सन्निकृष्ट, सनीड, सदेश

📚 अमरकोश में:
• समीप (३.१.६५) — पर्याय: समीप, निकट, सन्निकृष्ट, सनीड

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें