🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:18:03 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आसन्नतर (पुंलिङ्ग)

आसन्न (उपागत, निकट) + तर (पार जाना, पार करना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआसन्नतरःआसन्नतरौआसन्नतराः
द्वितीयाआसन्नतरम्आसन्नतरौआसन्नतरान्
तृतीयाआसन्नतरेणआसन्नतराभ्याम्आसन्नतरैः
चतुर्थीआसन्नतरायआसन्नतराभ्याम्आसन्नतरेभ्यः
पञ्चमीआसन्नतरात् / आसन्नतराद्आसन्नतराभ्याम्आसन्नतरेभ्यः
षष्ठीआसन्नतरस्यआसन्नतरयोःआसन्नतराणाम्
सप्तमीआसन्नतरेआसन्नतरयोःआसन्नतरेषु
सम्बोधनहे आसन्नतरहे आसन्नतरौहे आसन्नतराः

अर्थ: आसन्न (उपागत, निकट) + तर (पार जाना, पार करना)
English: nearer

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

आसन्नतर (नपुंसकलिङ्ग)

आसन्न (उपागत, निकट) + तर (पार जाना, पार करना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआसन्नतरम्आसन्नतरेआसन्नतराणि
द्वितीयाआसन्नतरम्आसन्नतरेआसन्नतराणि
तृतीयाआसन्नतरेणआसन्नतराभ्याम्आसन्नतरैः
चतुर्थीआसन्नतरायआसन्नतराभ्याम्आसन्नतरेभ्यः
पञ्चमीआसन्नतरात् / आसन्नतराद्आसन्नतराभ्याम्आसन्नतरेभ्यः
षष्ठीआसन्नतरस्यआसन्नतरयोःआसन्नतराणाम्
सप्तमीआसन्नतरेआसन्नतरयोःआसन्नतरेषु
सम्बोधनहे आसन्नतरहे आसन्नतरेहे आसन्नतराणि

अर्थ: आसन्न (उपागत, निकट) + तर (पार जाना, पार करना)
English: nearer

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬