🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:17:08 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आस्थान (नपुंसकलिङ्ग)

स्थान, जगह

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआस्थानम्आस्थानेआस्थानानि
द्वितीयाआस्थानम्आस्थानेआस्थानानि
तृतीयाआस्थानेनआस्थानाभ्याम्आस्थानैः
चतुर्थीआस्थानायआस्थानाभ्याम्आस्थानेभ्यः
पञ्चमीआस्थानात् / आस्थानाद्आस्थानाभ्याम्आस्थानेभ्यः
षष्ठीआस्थानस्यआस्थानयोःआस्थानानाम्
सप्तमीआस्थानेआस्थानयोःआस्थानेषु
सम्बोधनहे आस्थानहे आस्थानेहे आस्थानानि

अर्थ: स्थान, जगह
संस्कृत: पर्याय: समज्या, परिषद्, गोष्ठी, सभा, समिति

📚 अमरकोश में:
• सभा के नाम (२.७.१७) — पर्याय: समज्या, परिषद्, गोष्ठी, सभा, समिति, संसद्, आस्थानी, सदस्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें