🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:16:58 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आस्य (नपुंसकलिङ्ग)

मुँह, जबड़ा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआस्यम्आस्येआस्यानि
द्वितीयाआस्यम्आस्येआस्यानि / आसानि
तृतीयाआस्येन / आस्नाआस्याभ्याम् / आसभ्याम्आस्यैः / आसभिः
चतुर्थीआस्याय / आस्नेआस्याभ्याम् / आसभ्याम्आस्येभ्यः / आसभ्यः
पञ्चमीआस्यात् / आस्याद् / आस्नःआस्याभ्याम् / आसभ्याम्आस्येभ्यः / आसभ्यः
षष्ठीआस्यस्य / आस्नःआस्ययोः / आस्नोःआस्यानाम् / आस्नाम्
सप्तमीआस्ये / आस्नि / आसनिआस्ययोः / आस्नोःआस्येषु / आससु
सम्बोधनहे आस्यहे आस्येहे आस्यानि

अर्थ: मुँह, जबड़ा
संस्कृत: पर्याय: वक्त्र, वदन, तुण्ड, आनन, लपन

📚 अमरकोश में:
• मुख (२.६.९०) — पर्याय: वक्त्र, वदन, तुण्ड, आनन, लपन, मुख

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

आस्य (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआस्यःआस्यौआस्याः
द्वितीयाआस्यम्आस्यौआस्यान्
तृतीयाआस्येनआस्याभ्याम्आस्यैः
चतुर्थीआस्यायआस्याभ्याम्आस्येभ्यः
पञ्चमीआस्यात् / आस्याद्आस्याभ्याम्आस्येभ्यः
षष्ठीआस्यस्यआस्ययोःआस्यानाम्
सप्तमीआस्येआस्ययोःआस्येषु
सम्बोधनहे आस्यहे आस्यौहे आस्याः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: वक्त्र, वदन, तुण्ड, आनन, लपन

📚 अमरकोश में:
• मुख (२.६.९०) — पर्याय: वक्त्र, वदन, तुण्ड, आनन, लपन, मुख

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें