🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:56:05 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आहवनीय (पुंलिङ्ग)

गार्हपत्याग्नि से ली हुई अभिमन्त्रित अग्नि, तीन अग्नियों में से एक जो यज्ञ में प्रज्वलित की जाती हैं

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआहवनीयःआहवनीयौआहवनीयाः
द्वितीयाआहवनीयम्आहवनीयौआहवनीयान्
तृतीयाआहवनीयेनआहवनीयाभ्याम्आहवनीयैः
चतुर्थीआहवनीयायआहवनीयाभ्याम्आहवनीयेभ्यः
पञ्चमीआहवनीयात् / आहवनीयाद्आहवनीयाभ्याम्आहवनीयेभ्यः
षष्ठीआहवनीयस्यआहवनीययोःआहवनीयानाम्
सप्तमीआहवनीयेआहवनीययोःआहवनीयेषु
सम्बोधनहे आहवनीयहे आहवनीयौहे आहवनीयाः

अर्थ: गार्हपत्याग्नि से ली हुई अभिमन्त्रित अग्नि, तीन अग्नियों में से एक जो यज्ञ में प्रज्वलित की जाती हैं

📚 अमरकोश में:
• (मथकर) आग निकालने की लकड़ी (२.७.२१) — पर्याय: अरणि, दक्षिणाग्नि, गार्हपत्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

आहवनीय (नपुंसकलिङ्ग)

गार्हपत्याग्नि से ली हुई अभिमन्त्रित अग्नि, तीन अग्नियों में से एक जो यज्ञ में प्रज्वलित की जाती हैं

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआहवनीयम्आहवनीयेआहवनीयानि
द्वितीयाआहवनीयम्आहवनीयेआहवनीयानि
तृतीयाआहवनीयेनआहवनीयाभ्याम्आहवनीयैः
चतुर्थीआहवनीयायआहवनीयाभ्याम्आहवनीयेभ्यः
पञ्चमीआहवनीयात् / आहवनीयाद्आहवनीयाभ्याम्आहवनीयेभ्यः
षष्ठीआहवनीयस्यआहवनीययोःआहवनीयानाम्
सप्तमीआहवनीयेआहवनीययोःआहवनीयेषु
सम्बोधनहे आहवनीयहे आहवनीयेहे आहवनीयानि

अर्थ: गार्हपत्याग्नि से ली हुई अभिमन्त्रित अग्नि, तीन अग्नियों में से एक जो यज्ञ में प्रज्वलित की जाती हैं
English: to be offered as an oblation

📚 अमरकोश में:
• (मथकर) आग निकालने की लकड़ी (२.७.२१) — पर्याय: अरणि, दक्षिणाग्नि, गार्हपत्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें