🕉️ 21 November 2026, Saturday · 10:10:45 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

इतराङ्ग (पुंलिङ्ग)

इतर (दूसरा, अलग. भिन्न) + अङ्ग (विशेषणात्मक या गौणभाग, गौण)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाइतराङ्गःइतराङ्गौइतराङ्गाः
द्वितीयाइतराङ्गम्इतराङ्गौइतराङ्गान्
तृतीयाइतराङ्गेणइतराङ्गाभ्याम्इतराङ्गैः
चतुर्थीइतराङ्गायइतराङ्गाभ्याम्इतराङ्गेभ्यः
पञ्चमीइतराङ्गात् / इतराङ्गाद्इतराङ्गाभ्याम्इतराङ्गेभ्यः
षष्ठीइतराङ्गस्यइतराङ्गयोःइतराङ्गाणाम्
सप्तमीइतराङ्गेइतराङ्गयोःइतराङ्गेषु
सम्बोधनहे इतराङ्गहे इतराङ्गौहे इतराङ्गाः

अर्थ: इतर (दूसरा, अलग. भिन्न) + अङ्ग (विशेषणात्मक या गौणभाग, गौण)
English: being a means to another, ancillary to another, Sāh. 266.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

इतराङ्ग (नपुंसकलिङ्ग)

इतर (दूसरा, अलग. भिन्न) + अङ्ग (शरीर)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाइतराङ्गम्इतराङ्गेइतराङ्गाणि
द्वितीयाइतराङ्गम्इतराङ्गेइतराङ्गाणि
तृतीयाइतराङ्गेणइतराङ्गाभ्याम्इतराङ्गैः
चतुर्थीइतराङ्गायइतराङ्गाभ्याम्इतराङ्गेभ्यः
पञ्चमीइतराङ्गात् / इतराङ्गाद्इतराङ्गाभ्याम्इतराङ्गेभ्यः
षष्ठीइतराङ्गस्यइतराङ्गयोःइतराङ्गाणाम्
सप्तमीइतराङ्गेइतराङ्गयोःइतराङ्गेषु
सम्बोधनहे इतराङ्गहे इतराङ्गेहे इतराङ्गाणि

अर्थ: इतर (दूसरा, अलग. भिन्न) + अङ्ग (शरीर)
English: being a means to another, ancillary to another, Sāh. 266.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें