🕉️ 21 November 2026, Saturday · 01:08:48 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

इत्यर्थ (पुंलिङ्ग)

भावार्थ, सार

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाइत्यर्थःइत्यर्थौइत्यर्थाः
द्वितीयाइत्यर्थम्इत्यर्थौइत्यर्थान्
तृतीयाइत्यर्थेनइत्यर्थाभ्याम्इत्यर्थैः
चतुर्थीइत्यर्थायइत्यर्थाभ्याम्इत्यर्थेभ्यः
पञ्चमीइत्यर्थात् / इत्यर्थाद्इत्यर्थाभ्याम्इत्यर्थेभ्यः
षष्ठीइत्यर्थस्यइत्यर्थयोःइत्यर्थानाम्
सप्तमीइत्यर्थेइत्यर्थयोःइत्यर्थेषु
सम्बोधनहे इत्यर्थहे इत्यर्थौहे इत्यर्थाः

अर्थ: भावार्थ, सार

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

इत्यर्थ (नपुंसकलिङ्ग)

भावार्थ, सार

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाइत्यर्थम्इत्यर्थेइत्यर्थानि
द्वितीयाइत्यर्थम्इत्यर्थेइत्यर्थानि
तृतीयाइत्यर्थेनइत्यर्थाभ्याम्इत्यर्थैः
चतुर्थीइत्यर्थायइत्यर्थाभ्याम्इत्यर्थेभ्यः
पञ्चमीइत्यर्थात् / इत्यर्थाद्इत्यर्थाभ्याम्इत्यर्थेभ्यः
षष्ठीइत्यर्थस्यइत्यर्थयोःइत्यर्थानाम्
सप्तमीइत्यर्थेइत्यर्थयोःइत्यर्थेषु
सम्बोधनहे इत्यर्थहे इत्यर्थेहे इत्यर्थानि

अर्थ: भावार्थ, सार
English: having such a sense or meaning

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें