🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:05:05 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

इदम्मय (पुंलिङ्ग)

इदम् (यह) + मय (एक दानव)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाइदम्मयःइदम्मयौइदम्मयाः
द्वितीयाइदम्मयम्इदम्मयौइदम्मयान्
तृतीयाइदम्मयेनइदम्मयाभ्याम्इदम्मयैः
चतुर्थीइदम्मयायइदम्मयाभ्याम्इदम्मयेभ्यः
पञ्चमीइदम्मयात् / इदम्मयाद्इदम्मयाभ्याम्इदम्मयेभ्यः
षष्ठीइदम्मयस्यइदम्मययोःइदम्मयानाम्
सप्तमीइदम्मयेइदम्मययोःइदम्मयेषु
सम्बोधनहे इदम्मयहे इदम्मयौहे इदम्मयाः

अर्थ: इदम् (यह) + मय (एक दानव)
English: made or consisting of this, ŚBr. xiv, 7, 2, 6.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

इदम्मय (नपुंसकलिङ्ग)

इदम् (यह) + मय (उदा.कनकमय, काष्ठमय)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाइदम्मयम्इदम्मयेइदम्मयानि
द्वितीयाइदम्मयम्इदम्मयेइदम्मयानि
तृतीयाइदम्मयेनइदम्मयाभ्याम्इदम्मयैः
चतुर्थीइदम्मयायइदम्मयाभ्याम्इदम्मयेभ्यः
पञ्चमीइदम्मयात् / इदम्मयाद्इदम्मयाभ्याम्इदम्मयेभ्यः
षष्ठीइदम्मयस्यइदम्मययोःइदम्मयानाम्
सप्तमीइदम्मयेइदम्मययोःइदम्मयेषु
सम्बोधनहे इदम्मयहे इदम्मयेहे इदम्मयानि

अर्थ: इदम् (यह) + मय (उदा.कनकमय, काष्ठमय)
English: made or consisting of this, ŚBr. xiv, 7, 2, 6.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें