🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:13:38 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

इन्दुपद (पुंलिङ्ग)

इन्दु (उन्द्-उ आदेरिच्च) + पद (प्रकाश की किरण)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाइन्दुपदःइन्दुपदौइन्दुपदाः
द्वितीयाइन्दुपदम्इन्दुपदौइन्दुपदान्
तृतीयाइन्दुपदेनइन्दुपदाभ्याम्इन्दुपदैः
चतुर्थीइन्दुपदायइन्दुपदाभ्याम्इन्दुपदेभ्यः
पञ्चमीइन्दुपदात् / इन्दुपदाद्इन्दुपदाभ्याम्इन्दुपदेभ्यः
षष्ठीइन्दुपदस्यइन्दुपदयोःइन्दुपदानाम्
सप्तमीइन्दुपदेइन्दुपदयोःइन्दुपदेषु
सम्बोधनहे इन्दुपदहे इन्दुपदौहे इन्दुपदाः

अर्थ: इन्दु (उन्द्-उ आदेरिच्च) + पद (प्रकाश की किरण)
English: a moon-ray, Bcar.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬