🕉️ 21 November 2026, Saturday · 10:03:09 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

इयत् (पुंलिङ्ग)

इतना अधिक, इतना बड़ा, इतने विस्तार का

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाइयान्इयन्तौइयन्तः
द्वितीयाइयन्तम्इयन्तौइयतः
तृतीयाइयताइयद्भ्याम्इयद्भिः
चतुर्थीइयतेइयद्भ्याम्इयद्भ्यः
पञ्चमीइयतःइयद्भ्याम्इयद्भ्यः
षष्ठीइयतःइयतोःइयताम्
सप्तमीइयतिइयतोःइयत्सु
सम्बोधनहे इयन्हे इयन्तौहे इयन्तः

अर्थ: इतना अधिक, इतना बड़ा, इतने विस्तार का

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

इयत् (स्त्रीलिङ्ग)

इतना अधिक, इतना बड़ा, इतने विस्तार का

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाइयत् / इयद्इयतौइयतः
द्वितीयाइयतम्इयतौइयतः
तृतीयाइयताइयद्भ्याम्इयद्भिः
चतुर्थीइयतेइयद्भ्याम्इयद्भ्यः
पञ्चमीइयतःइयद्भ्याम्इयद्भ्यः
षष्ठीइयतःइयतोःइयताम्
सप्तमीइयतिइयतोःइयत्सु
सम्बोधनहे इयत् / हे इयद्हे इयतौहे इयतः

अर्थ: इतना अधिक, इतना बड़ा, इतने विस्तार का

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

इयत् (नपुंसकलिङ्ग)

इतना अधिक, इतना बड़ा, इतने विस्तार का

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाइयत् / इयद्इयतीइयन्ति
द्वितीयाइयत् / इयद्इयतीइयन्ति
तृतीयाइयताइयद्भ्याम्इयद्भिः
चतुर्थीइयतेइयद्भ्याम्इयद्भ्यः
पञ्चमीइयतःइयद्भ्याम्इयद्भ्यः
षष्ठीइयतःइयतोःइयताम्
सप्तमीइयतिइयतोःइयत्सु
सम्बोधनहे इयत् / हे इयद्हे इयतीहे इयन्ति

अर्थ: इतना अधिक, इतना बड़ा, इतने विस्तार का

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें