🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:54:54 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

इरम्मद (पुंलिङ्ग)

इरया जलेन माद्यति वर्धते इति, इरा-मद्-खश्, ह्रस्वः मुम्

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाइरम्मदःइरम्मदौइरम्मदाः
द्वितीयाइरम्मदम्इरम्मदौइरम्मदान्
तृतीयाइरम्मदेनइरम्मदाभ्याम्इरम्मदैः
चतुर्थीइरम्मदायइरम्मदाभ्याम्इरम्मदेभ्यः
पञ्चमीइरम्मदात् / इरम्मदाद्इरम्मदाभ्याम्इरम्मदेभ्यः
षष्ठीइरम्मदस्यइरम्मदयोःइरम्मदानाम्
सप्तमीइरम्मदेइरम्मदयोःइरम्मदेषु
सम्बोधनहे इरम्मदहे इरम्मदौहे इरम्मदाः

अर्थ: इरया जलेन माद्यति वर्धते इति, इरा-मद्-खश्, ह्रस्वः मुम्
संस्कृत: पर्याय: मेघज्योति

📚 अमरकोश में:
• बादल की आग (१.३.१२) — पर्याय: मेघज्योति

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें