🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:07:26 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

इल्वका (पुंलिङ्ग)

इल्-वल्, इल्-क्विप्-वलच् वा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाइल्वकाःइल्वकौइल्वकाः
द्वितीयाइल्वकाम्इल्वकौइल्वकः
तृतीयाइल्वकाइल्वकाभ्याम्इल्वकाभिः
चतुर्थीइल्वकेइल्वकाभ्याम्इल्वकाभ्यः
पञ्चमीइल्वकःइल्वकाभ्याम्इल्वकाभ्यः
षष्ठीइल्वकःइल्वकोःइल्वकाम्
सप्तमीइल्वकिइल्वकोःइल्वकासु
सम्बोधनहे इल्वकाःहे इल्वकौहे इल्वकाः

अर्थ: इल्-वल्, इल्-क्विप्-वलच् वा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

इल्वका (स्त्रीलिङ्ग)

इल्-वल्, इल्-क्विप्-वलच् वा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाइल्वकाइल्वकेइल्वकाः
द्वितीयाइल्वकाम्इल्वकेइल्वकाः
तृतीयाइल्वकयाइल्वकाभ्याम्इल्वकाभिः
चतुर्थीइल्वकायैइल्वकाभ्याम्इल्वकाभ्यः
पञ्चमीइल्वकायाःइल्वकाभ्याम्इल्वकाभ्यः
षष्ठीइल्वकायाःइल्वकयोःइल्वकानाम्
सप्तमीइल्वकायाम्इल्वकयोःइल्वकासु
सम्बोधनहे इल्वकेहे इल्वकेहे इल्वकाः

अर्थ: इल्-वल्, इल्-क्विप्-वलच् वा
English: pl. the five stars in Orion's head, L. See इल्वल.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें