🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:46:34 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

इषुध्यु (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाइषुध्युःइषुध्यूइषुध्यवः
द्वितीयाइषुध्युम्इषुध्यूइषुध्यून्
तृतीयाइषुध्युनाइषुध्युभ्याम्इषुध्युभिः
चतुर्थीइषुध्यवेइषुध्युभ्याम्इषुध्युभ्यः
पञ्चमीइषुध्योःइषुध्युभ्याम्इषुध्युभ्यः
षष्ठीइषुध्योःइषुध्य्वोःइषुध्यूनाम्
सप्तमीइषुध्यौइषुध्य्वोःइषुध्युषु
सम्बोधनहे इषुध्योहे इषुध्यूहे इषुध्यवः

अर्थ: —
English: imploring, requesting, RV. v, 41, 6.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

इषुध्यु (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाइषुध्युइषुध्युनीइषुध्यूनि
द्वितीयाइषुध्युइषुध्युनीइषुध्यूनि
तृतीयाइषुध्युनाइषुध्युभ्याम्इषुध्युभिः
चतुर्थीइषुध्युने / इषुध्यवेइषुध्युभ्याम्इषुध्युभ्यः
पञ्चमीइषुध्युनः / इषुध्योःइषुध्युभ्याम्इषुध्युभ्यः
षष्ठीइषुध्युनः / इषुध्योःइषुध्युनोः / इषुध्य्वोःइषुध्यूनाम्
सप्तमीइषुध्युनि / इषुध्यौइषुध्युनोः / इषुध्य्वोःइषुध्युषु
सम्बोधनहे इषुध्यु / हे इषुध्योहे इषुध्युनीहे इषुध्यूनि

अर्थ: —
English: imploring, requesting, RV. v, 41, 6.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬