🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:17:01 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

इष्ट (पुंलिङ्ग)

कामना किया गया, चाहा गया, जी से चाहा हुआ, अभिलषित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाइष्टःइष्टौइष्टाः
द्वितीयाइष्टम्इष्टौइष्टान्
तृतीयाइष्टेनइष्टाभ्याम्इष्टैः
चतुर्थीइष्टायइष्टाभ्याम्इष्टेभ्यः
पञ्चमीइष्टात् / इष्टाद्इष्टाभ्याम्इष्टेभ्यः
षष्ठीइष्टस्यइष्टयोःइष्टानाम्
सप्तमीइष्टेइष्टयोःइष्टेषु
सम्बोधनहे इष्टहे इष्टौहे इष्टाः

अर्थ: कामना किया गया, चाहा गया, जी से चाहा हुआ, अभिलषित
संस्कृत: पर्याय: काम, प्रकामम्, पर्याप्त, निकामम्, यथेप्सितम्

📚 अमरकोश में:
• मनचाहा/भरपूर (२.९.५८) — पर्याय: काम, प्रकाम, पर्याप्त, निकाम, यथेप्सित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

इष्ट (नपुंसकलिङ्ग)

कामना किया गया, चाहा गया, जी से चाहा हुआ, अभिलषित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाइष्टम्इष्टेइष्टानि
द्वितीयाइष्टम्इष्टेइष्टानि
तृतीयाइष्टेनइष्टाभ्याम्इष्टैः
चतुर्थीइष्टायइष्टाभ्याम्इष्टेभ्यः
पञ्चमीइष्टात् / इष्टाद्इष्टाभ्याम्इष्टेभ्यः
षष्ठीइष्टस्यइष्टयोःइष्टानाम्
सप्तमीइष्टेइष्टयोःइष्टेषु
सम्बोधनहे इष्टहे इष्टेहे इष्टानि

अर्थ: कामना किया गया, चाहा गया, जी से चाहा हुआ, अभिलषित
संस्कृत: पर्याय: काम, प्रकामम्, पर्याप्त, निकामम्, यथेप्सितम्

📚 अमरकोश में:
• मनचाहा/भरपूर (२.९.५८) — पर्याय: काम, प्रकाम, पर्याप्त, निकाम, यथेप्सित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें