🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:55:51 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

इष्टदेव (पुंलिङ्ग)

अनुकूल देव, अभिभावक देव

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाइष्टदेवःइष्टदेवौइष्टदेवाः
द्वितीयाइष्टदेवम्इष्टदेवौइष्टदेवान्
तृतीयाइष्टदेवेनइष्टदेवाभ्याम्इष्टदेवैः
चतुर्थीइष्टदेवायइष्टदेवाभ्याम्इष्टदेवेभ्यः
पञ्चमीइष्टदेवात् / इष्टदेवाद्इष्टदेवाभ्याम्इष्टदेवेभ्यः
षष्ठीइष्टदेवस्यइष्टदेवयोःइष्टदेवानाम्
सप्तमीइष्टदेवेइष्टदेवयोःइष्टदेवेषु
सम्बोधनहे इष्टदेवहे इष्टदेवौहे इष्टदेवाः

अर्थ: अनुकूल देव, अभिभावक देव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬