🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:57:14 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

इष्टनि (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाइष्टनिःइष्टनीइष्टनयः
द्वितीयाइष्टनिम्इष्टनीइष्टनीन्
तृतीयाइष्टनिनाइष्टनिभ्याम्इष्टनिभिः
चतुर्थीइष्टनयेइष्टनिभ्याम्इष्टनिभ्यः
पञ्चमीइष्टनेःइष्टनिभ्याम्इष्टनिभ्यः
षष्ठीइष्टनेःइष्टन्योःइष्टनीनाम्
सप्तमीइष्टनौइष्टन्योःइष्टनिषु
सम्बोधनहे इष्टनेहे इष्टनीहे इष्टनयः

अर्थ: —
English: (fr. √ यज्), to be worshipped, RV. i, 127, 6 ([Sāy.])

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

इष्टनि (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाइष्टनिइष्टनिनीइष्टनीनि
द्वितीयाइष्टनिइष्टनिनीइष्टनीनि
तृतीयाइष्टनिनाइष्टनिभ्याम्इष्टनिभिः
चतुर्थीइष्टनिने / इष्टनयेइष्टनिभ्याम्इष्टनिभ्यः
पञ्चमीइष्टनिनः / इष्टनेःइष्टनिभ्याम्इष्टनिभ्यः
षष्ठीइष्टनिनः / इष्टनेःइष्टनिनोः / इष्टन्योःइष्टनीनाम्
सप्तमीइष्टनिनि / इष्टनौइष्टनिनोः / इष्टन्योःइष्टनिषु
सम्बोधनहे इष्टनि / हे इष्टनेहे इष्टनिनीहे इष्टनीनि

अर्थ: —
English: (fr. √ यज्), to be worshipped, RV. i, 127, 6 ([Sāy.])

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें