🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:50:45 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

इष्टिमय (पुंलिङ्ग)

इष्टि (कामना, प्रार्थना) + मय (एक दानव)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाइष्टिमयःइष्टिमयौइष्टिमयाः
द्वितीयाइष्टिमयम्इष्टिमयौइष्टिमयान्
तृतीयाइष्टिमयेनइष्टिमयाभ्याम्इष्टिमयैः
चतुर्थीइष्टिमयायइष्टिमयाभ्याम्इष्टिमयेभ्यः
पञ्चमीइष्टिमयात् / इष्टिमयाद्इष्टिमयाभ्याम्इष्टिमयेभ्यः
षष्ठीइष्टिमयस्यइष्टिमययोःइष्टिमयानाम्
सप्तमीइष्टिमयेइष्टिमययोःइष्टिमयेषु
सम्बोधनहे इष्टिमयहे इष्टिमयौहे इष्टिमयाः

अर्थ: इष्टि (कामना, प्रार्थना) + मय (एक दानव)
English: consisting of sacrifices, VP.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

इष्टिमय (नपुंसकलिङ्ग)

इष्टि (कामना, प्रार्थना) + मय (उदा.कनकमय, काष्ठमय)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाइष्टिमयम्इष्टिमयेइष्टिमयानि
द्वितीयाइष्टिमयम्इष्टिमयेइष्टिमयानि
तृतीयाइष्टिमयेनइष्टिमयाभ्याम्इष्टिमयैः
चतुर्थीइष्टिमयायइष्टिमयाभ्याम्इष्टिमयेभ्यः
पञ्चमीइष्टिमयात् / इष्टिमयाद्इष्टिमयाभ्याम्इष्टिमयेभ्यः
षष्ठीइष्टिमयस्यइष्टिमययोःइष्टिमयानाम्
सप्तमीइष्टिमयेइष्टिमययोःइष्टिमयेषु
सम्बोधनहे इष्टिमयहे इष्टिमयेहे इष्टिमयानि

अर्थ: इष्टि (कामना, प्रार्थना) + मय (उदा.कनकमय, काष्ठमय)
English: consisting of sacrifices, VP.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें