🕉️ 23 November 2026, Monday · 04:46:41 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

इष्मिन् (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाइष्मीइष्मिनौइष्मिनः
द्वितीयाइष्मिनम्इष्मिनौइष्मिनः
तृतीयाइष्मिनाइष्मिभ्याम्इष्मिभिः
चतुर्थीइष्मिनेइष्मिभ्याम्इष्मिभ्यः
पञ्चमीइष्मिनःइष्मिभ्याम्इष्मिभ्यः
षष्ठीइष्मिनःइष्मिनोःइष्मिनाम्
सप्तमीइष्मिनिइष्मिनोःइष्मिषु
सम्बोधनहे इष्मिन्हे इष्मिनौहे इष्मिनः

अर्थ: —
English: going quickly, speedy, impetuous (said of the winds), RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

इष्मिन् (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाइष्मिइष्मिणीइष्मीणि
द्वितीयाइष्मिइष्मिणीइष्मीणि
तृतीयाइष्मिणाइष्मिभ्याम्इष्मिभिः
चतुर्थीइष्मिणेइष्मिभ्याम्इष्मिभ्यः
पञ्चमीइष्मिणःइष्मिभ्याम्इष्मिभ्यः
षष्ठीइष्मिणःइष्मिणोःइष्मिणाम्
सप्तमीइष्मिणिइष्मिणोःइष्मिषु
सम्बोधनहे इष्मिन् / हे इष्मिहे इष्मिणीहे इष्मीणि

अर्थ: —
English: going quickly, speedy, impetuous (said of the winds), RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬