🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:22:56 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

इष्वास (पुंलिङ्ग)

धनुष

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाइष्वासःइष्वासौइष्वासाः
द्वितीयाइष्वासम्इष्वासौइष्वासान्
तृतीयाइष्वासेनइष्वासाभ्याम्इष्वासैः
चतुर्थीइष्वासायइष्वासाभ्याम्इष्वासेभ्यः
पञ्चमीइष्वासात् / इष्वासाद्इष्वासाभ्याम्इष्वासेभ्यः
षष्ठीइष्वासस्यइष्वासयोःइष्वासानाम्
सप्तमीइष्वासेइष्वासयोःइष्वासेषु
सम्बोधनहे इष्वासहे इष्वासौहे इष्वासाः

अर्थ: धनुष
संस्कृत: पर्याय: धनुस्, चाप, धन्वन्, शरासन, कोदण्ड

📚 अमरकोश में:
• धनुष (२.८.८३) — पर्याय: धनुस्, चाप, धन्वन्, शरासन, कोदण्ड, कार्मुक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

इष्वास (नपुंसकलिङ्ग)

धनुष

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाइष्वासम्इष्वासेइष्वासानि
द्वितीयाइष्वासम्इष्वासेइष्वासानि
तृतीयाइष्वासेनइष्वासाभ्याम्इष्वासैः
चतुर्थीइष्वासायइष्वासाभ्याम्इष्वासेभ्यः
पञ्चमीइष्वासात् / इष्वासाद्इष्वासाभ्याम्इष्वासेभ्यः
षष्ठीइष्वासस्यइष्वासयोःइष्वासानाम्
सप्तमीइष्वासेइष्वासयोःइष्वासेषु
सम्बोधनहे इष्वासहे इष्वासेहे इष्वासानि

अर्थ: धनुष
संस्कृत: पर्याय: धनुस्, चाप, धन्वन्, शरासन, कोदण्ड
English: throwing arrows

📚 अमरकोश में:
• धनुष (२.८.८३) — पर्याय: धनुस्, चाप, धन्वन्, शरासन, कोदण्ड, कार्मुक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें