🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:35:01 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

इहस्थान (पुंलिङ्ग)

इहस्थ (यहाँ विद्यमान) + आन (श्वास लेना, फूंक मारना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाइहस्थानःइहस्थानौइहस्थानाः
द्वितीयाइहस्थानम्इहस्थानौइहस्थानान्
तृतीयाइहस्थानेनइहस्थानाभ्याम्इहस्थानैः
चतुर्थीइहस्थानायइहस्थानाभ्याम्इहस्थानेभ्यः
पञ्चमीइहस्थानात् / इहस्थानाद्इहस्थानाभ्याम्इहस्थानेभ्यः
षष्ठीइहस्थानस्यइहस्थानयोःइहस्थानानाम्
सप्तमीइहस्थानेइहस्थानयोःइहस्थानेषु
सम्बोधनहे इहस्थानहे इहस्थानौहे इहस्थानाः

अर्थ: इहस्थ (यहाँ विद्यमान) + आन (श्वास लेना, फूंक मारना)
English: one whose place or residence is on the earth

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

इहस्थान (नपुंसकलिङ्ग)

इहस्थ (यहाँ विद्यमान) + आन (श्वास लेना, फूंक मारना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाइहस्थानम्इहस्थानेइहस्थानानि
द्वितीयाइहस्थानम्इहस्थानेइहस्थानानि
तृतीयाइहस्थानेनइहस्थानाभ्याम्इहस्थानैः
चतुर्थीइहस्थानायइहस्थानाभ्याम्इहस्थानेभ्यः
पञ्चमीइहस्थानात् / इहस्थानाद्इहस्थानाभ्याम्इहस्थानेभ्यः
षष्ठीइहस्थानस्यइहस्थानयोःइहस्थानानाम्
सप्तमीइहस्थानेइहस्थानयोःइहस्थानेषु
सम्बोधनहे इहस्थानहे इहस्थानेहे इहस्थानानि

अर्थ: इहस्थ (यहाँ विद्यमान) + आन (श्वास लेना, फूंक मारना)
English: one whose place or residence is on the earth

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬