🕉️ 22 November 2026, Sunday · 12:21:54 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ईर्त्सु (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाईर्त्सुःईर्त्सूईर्त्सवः
द्वितीयाईर्त्सुम्ईर्त्सूईर्त्सून्
तृतीयाईर्त्सुनाईर्त्सुभ्याम्ईर्त्सुभिः
चतुर्थीईर्त्सवेईर्त्सुभ्याम्ईर्त्सुभ्यः
पञ्चमीईर्त्सोःईर्त्सुभ्याम्ईर्त्सुभ्यः
षष्ठीईर्त्सोःईर्त्स्वोःईर्त्सूनाम्
सप्तमीईर्त्सौईर्त्स्वोःईर्त्सुषु
सम्बोधनहे ईर्त्सोहे ईर्त्सूहे ईर्त्सवः

अर्थ: —
English: wishing to increase anything, Bhaṭṭ.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ईर्त्सु (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाईर्त्सुईर्त्सुनीईर्त्सूनि
द्वितीयाईर्त्सुईर्त्सुनीईर्त्सूनि
तृतीयाईर्त्सुनाईर्त्सुभ्याम्ईर्त्सुभिः
चतुर्थीईर्त्सुने / ईर्त्सवेईर्त्सुभ्याम्ईर्त्सुभ्यः
पञ्चमीईर्त्सुनः / ईर्त्सोःईर्त्सुभ्याम्ईर्त्सुभ्यः
षष्ठीईर्त्सुनः / ईर्त्सोःईर्त्सुनोः / ईर्त्स्वोःईर्त्सूनाम्
सप्तमीईर्त्सुनि / ईर्त्सौईर्त्सुनोः / ईर्त्स्वोःईर्त्सुषु
सम्बोधनहे ईर्त्सु / हे ईर्त्सोहे ईर्त्सुनीहे ईर्त्सूनि

अर्थ: —
English: wishing to increase anything, Bhaṭṭ.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬