🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:17:00 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ईर्षालु (पुंलिङ्ग)

ईर्ष्य्-आलुच्, यलोपः

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाईर्षालुःईर्षालूईर्षालवः
द्वितीयाईर्षालुम्ईर्षालूईर्षालून्
तृतीयाईर्षालुनाईर्षालुभ्याम्ईर्षालुभिः
चतुर्थीईर्षालवेईर्षालुभ्याम्ईर्षालुभ्यः
पञ्चमीईर्षालोःईर्षालुभ्याम्ईर्षालुभ्यः
षष्ठीईर्षालोःईर्षाल्वोःईर्षालूनाम्
सप्तमीईर्षालौईर्षाल्वोःईर्षालुषु
सम्बोधनहे ईर्षालोहे ईर्षालूहे ईर्षालवः

अर्थ: ईर्ष्य्-आलुच्, यलोपः

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ईर्षालु (स्त्रीलिङ्ग)

ईर्ष्य्-आलुच्, यलोपः

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाईर्षालुःईर्षालूईर्षालवः
द्वितीयाईर्षालुम्ईर्षालूईर्षालूः
तृतीयाईर्षाल्वाईर्षालुभ्याम्ईर्षालुभिः
चतुर्थीईर्षालवे / ईर्षाल्वैईर्षालुभ्याम्ईर्षालुभ्यः
पञ्चमीईर्षालोः / ईर्षाल्वाःईर्षालुभ्याम्ईर्षालुभ्यः
षष्ठीईर्षालोः / ईर्षाल्वाःईर्षाल्वोःईर्षालूनाम्
सप्तमीईर्षालौ / ईर्षाल्वाम्ईर्षाल्वोःईर्षालुषु
सम्बोधनहे ईर्षालोहे ईर्षालूहे ईर्षालवः

अर्थ: ईर्ष्य्-आलुच्, यलोपः

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ईर्षालु (नपुंसकलिङ्ग)

ईर्ष्य्-आलुच्, यलोपः

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाईर्षालुईर्षालुनीईर्षालूनि
द्वितीयाईर्षालुईर्षालुनीईर्षालूनि
तृतीयाईर्षालुनाईर्षालुभ्याम्ईर्षालुभिः
चतुर्थीईर्षालुने / ईर्षालवेईर्षालुभ्याम्ईर्षालुभ्यः
पञ्चमीईर्षालुनः / ईर्षालोःईर्षालुभ्याम्ईर्षालुभ्यः
षष्ठीईर्षालुनः / ईर्षालोःईर्षालुनोः / ईर्षाल्वोःईर्षालूनाम्
सप्तमीईर्षालुनि / ईर्षालौईर्षालुनोः / ईर्षाल्वोःईर्षालुषु
सम्बोधनहे ईर्षालु / हे ईर्षालोहे ईर्षालुनीहे ईर्षालूनि

अर्थ: ईर्ष्य्-आलुच्, यलोपः

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें